NTD không phải chứng minh lỗi sản phẩm khi khởi kiện

Trách nhiệm thử nghiệm, lấy mẫu để chứng minh sản phẩm đảm bảo an toàn chất lượng thuộc về nhà sản xuất. Và rõ ràng đây là yếu tố nhằm đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người tiêu dùng.

TS. Hồ Tất Thắng, Phó Chủ tịch Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ Người tiêu dùng VN (Vinastas) nhận định như vậy xung quanh các quy định mới của dự thảo Luật Bảo vệ người tiêu dùng (BVNTD) được đưa ra bàn thảo, lấy ý kiến lần thứ tư với các Hiệp hội, nhà sản xuất vào sáng 12/8.

Theo ông Thắng, từ thực tế NTD thiếu thông tin, không có khả năng đàm phán giao dịch hợp đồng, gặp nhiều rủi ro khi đi khiếu nại... nên dự thảo Luật lần này thiên về BVNTD để họ có quyền khởi kiện mà không cần thiết phải chứng minh lỗi sản phẩm. Việc chứng minh sản phẩm có lỗi hay không là do bên bị khởi kiện thực hiện.

Đặc biệt, việc khởi kiện sẽ được tiến hành tại tòa án một cấp với thủ tục rút gọn. Điều này cho phép quyền của NTD được đảm bảo.

- Thưa ông, theo quy định, nguyên đơn bao giờ cũng phải đưa ra chứng cứ chứng minh hành vi vi phạm của bị đơn trước tòa. Tại sao Dự thảo Luật BVNTD lại quy định" NTD không phải đưa ra chứng cứ để chứng minh lỗi của thương nhân. Nghĩa vụ chứng minh không có lỗi thuộc về thương nhân"?

TS. Hồ Tất Thắng: "Nhà sản xuất phải thử nghiệm, lấy mẫu để chứng minh sản phẩm an toàn." (Ảnh: HL)

- NTD khởi kiện thường với mặt hàng nhỏ, giá trị thấp như chai nước có vật thể lạ, sữa phồng hay bốc mùi... do không đảm bảo vệ sinh, ảnh hưởng đến sức khỏe. Nhưng cũng có thực tế là NTD không đủ khả năng tài chính đưa mẫu đi kiểm định tại phòng thí nghiệm. Chi phí đó lớn hơn nhiều so với tiền được hưởng do thiệt hại khi mua phải hàng hóa.

Vì vậy, trách nhiệm chứng minh sản phẩm đảm bảo an toàn chất lượng thuộc về nhà sản xuất. Họ phải thử nghiệm, lấy mẫu để chứng minh sản phẩm an toàn. Rõ ràng đây là yếu tố nhằm đảm bảo quyền lợi chính đáng cho NTD.

- Có nên quy định các trường hợp riêng mà NTD tự chứng minh sản phẩm có lỗi không, thưa ông?

- Trong Dự thảo Luật có nói rõ: Có vụ kiện do NTD riêng lẻ khởi kiện và có vụ do Hội thay mặt họ khởi kiện, nhưng tổ chức này không phải là người trực tiếp bị hại, vì vậy, Luật yêu cầu phải có 100 NTD cụ thể ủy quyền bằng văn bản thì Hội mới đủ điều kiện đứng ra khởi kiện.

Như vậy, Hội đứng ra thay mặt khởi kiện với vụ việc có ảnh hưởng đến số đông NTD, thường là vụ kiện lớn. Trường hợp đó, Hội phải chứng minh đầy đủ thiệt hại của NTD đưa ra tòa, chứ không bắt buộc chứng minh thiệt hại chỉ là thương nhân - bên bị khởi kiện.

- Nếu quy định cho nhà sản xuất tự chứng minh sản phẩm liệu có đảm bảo khách quan hay không, thưa ông? Và trong trường hợp NTD muốn lợi dụng sản phẩm có lỗi để làm mất uy tín, thương hiệu của DN thì sẽ bị xử lý thế nào?

“Nghĩa vụ chứng minh không có lỗi thuộc về thương nhân... Khi áp dụng vào tính chất vụ việc của NTD thì thấy điều này rất phù hợp nên chúng tôi có một số cải tiến, sửa đổi cho phù hợp. Nhìn ra kinh nghiệm quốc tế, họ có một số tòa án xử vụ việc liên quan đến NTD. Tòa án xử lý việc nhỏ đó phần lớn đều sử dụng thủ tục rút gọn. Với những yếu tố mình cần trong thực tiễn, kinh nghiệm quốc tế đã giải quyết rồi thì chúng tôi mạnh dạn đưa vào dự án luật” Ông Đặng Hoàng Hải, Phó Cục trưởng Cục quản lý cạnh tranh, Thành viên ban soạn thảo, Tổ Phó Tổ Biên tập Luật BVNTD.

- Trong Luật hiện chưa nói đến quyền của NTD, khi chưa biết quyền này thì NTD cũng không biết và chưa đòi hỏi tòa án bảo vệ họ. Bên cạnh đó, Luật cũng nói rõ NTD có nghĩa vụ và trách nhiệm với bản thân và cộng đồng.

Cũng cần chú ý các quy định, tránh tình trạng NTD lạm dụng quyền của mình trong quá trình khởi kiện để áp đặt nhà sản xuất. Thực tế, giải quyết khiếu nại tiêu dùng, không ít NTD lợi dụng, đòi hỏi nhà sản xuất bồi thường vô lý.

Luật quy định rất rõ việc xử lý hành vi vi phạm nhưng mới nói nhiều đến xử lý doanh nghiệp mà chưa nói NTD và cơ quan nhà nước sẽ phải bồi thường thiệt hại như thế nào khi ém nhẹm thông tin vi phạm luật, lợi dụng quyền để áp đặt hay gây mất uy tín, bôi nhọ danh dự làm hỏng thương hiệu doanh nghiệp.

Tôi nghĩ điều này sẽ phải bổ sung trong nghị định hoặc thông tư hướng dẫn.

- Luật cũng quy định NTD được khởi kiện với thủ tục rút gọn tại tòa án một cấp là cấp huyện. Nhiều ý kiến cho rằng việc này sẽ gây áp lực lớn cho một cơ quan '''vừa thiếu vừa yếu". Ông nghĩ sao?

- Thực tế sử dụng Luật Dân sự thì NTD không thể khởi kiện hoặc nếu có cũng không bao giờ thành công.

Những vụ khiếu kiện của NTD thường mang tính nhỏ lẻ với sản phẩm hàng hóa giá trị không cao, thiệt hại không lớn, nhưng đòi hỏi họ phải tự bảo vệ. Vì thế, họ chỉ có thể yêu cầu nơi bảo vệ cao nhất là tòa án.

Nếu giải quyết như vậy sẽ tạo áp lực rất lớn cho cơ quan tòa án đặc biệt là tòa cấp huyện. Tuy nhiên, tôi cho rằng với thủ tục rút gọn và công khai minh bạch thủ tục đó thì áp lực này có thể giải quyết được.

- Theo ông, liệu có nên có tòa án BVNTD?

- Điểm mới không phải do chúng ta nghĩ ra mà từ tập quán quốc tế. Thậm chí, một số nước có tòa án riêng để giải quyết khiếu nại của NTD. Đây cũng là kinh nghiệm của các nước.

Đối với chúng ta, đây là vấn đề mới, có thể không phù hợp với Bộ luật Tố tụng Dân sự. Nhưng tôi cho rằng, nếu quy định và làm được, thì lợi ích NTD sẽ được đảm bảo hơn.

Xin cảm ơn ông!

Tại sao NTD Việt Nam lại nhẫn nhịn đến thế? Theo TS Hồ Tất Thắng, NTD nước ngoài, khi biết những chuyện “chẳng mấy hay ho” trong câu chuyện bán, mua ở VN, đã rất ngạc nhiên: Tại sao NTD VN lại nhẫn nhịn đến thế? Ông Thắng dẫn ví dụ: Cách đây không lâu, vụ tự động nâng giá xe Honda Lead và Air Blade của các đại lý hãng xe máy này đã dấy lên một làn sóng phản đối dữ dội trong giới tiêu dùng. Tuy nhiên, sau khi báo giới đã tốn nhiều giấy mực phản ánh, các cơ quan chức năng đã tốn nhiều công sức đi tìm hiểu và tìm biện pháp xử lý, đến thời điểm này, vụ việc vẫn xem như chuyện “bắt cóc bỏ đĩa”. Mới đây nhất, ở nhiều khu vực của TP Hà Nội, không ít chủ thuê bao điện thoại sững sờ bị cắt xoẹt điện thoại, internet rồi lui cui đến bưu điện nộp tiền để được nối lại đường dây. Hay vụ xăng chứa aceton gây hỏng động cơ gắn máy, hãng taxi gian dối cước, nước tương chứa chất 3-MPCD gây ung thư, sữa đóng hộp không đúng trọng lượng, rau củ quả phun thuốc kích thích vô tội vạ. Hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng tràn lan… NTD Việt Nam vẫn bấm bụng ăn, lặng lẽ dùng. Phản ứng bùng nổ cao nhất của NTD Việt Nam, cũng chỉ đến mức kêu gọi nhau tẩy chay hàng hoá, như với Honda Việt Nam. Nguyên nhân của tình trạng trên được ông Thắng lý giải: Phản ứng tức giận của NTD VN chẳng cho kết quả, khi mà họ không được cơ quan chức năng và pháp luật hỗ trợ. Và nhà sản xuất, cung cấp dịch vụ cứ việc trơ trơ, chưa có DN, tổ chức nào phải chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình. Ở Việt Nam, chưa từng có vụ kiện nào liên quan vi phạm quyền lợi NTD, chưa có DN gian dối nào bị đưa ra ánh sáng pháp luật, dù hành vi xâm hại quyền lợi NTD đã rõ mười mươi.

Theo VTC